Trong những năm qua, lĩnh vực giáo dục nghề nghiệp đã được Nhà nước và xã hội quan tâm đầu tư nhằm nâng cao chất lượng đào tạo góp phần xây dựng nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước trong tình hình mới. Việc đẩy mạnh đầu tư thông qua việc tăng cường cơ sở vật chất thiết bị hiện đại phù hợp với yêu cầu kỹ thuật công nghệ trong sản xuất kinh doanh, nâng cao chất lượng đội ngũ nhà giáo về kỹ năng nghề và kỹ năng sư phạm nghề. Chương trình, giáo trình cũng được thường xuyên cập nhật, đổi mới, đặc biệt đã nhận chuyển giao một số chương trình của các nước trong khu vực và các nước tiên tiến trên thế giới. Công tác quản lý và kiểm soát chất lượng được chú trọng thông qua việc triển khai đồng bộ hệ thống kiểm định chất lượng dạy nghề ở tất cả các cấp trình độ. 60% các trường Cao đẳng nghề, 25% trường trung cấp nghề đã được kiểm định ngoài và công bố kết quả kiểm định cho xã hội biết. 30% số cơ sở dạy nghề đã thực hiện tự kiểm định chất lượng dạy nghề thường xuyên hàng năm. Chính vì vậy, chất lượng dạy nghề đã tăng lên rõ rệt trong thời gian qua. Khoảng 70% học sinh, sinh viên học nghề có việc làm đúng nghề, đặc biệt ở một số nghề trình độ cao đẳng nghề, tỷ lệ này lên tới 95% ngay khi các em sinh viên tốt nghiệp. Nhiều học sinh học nghề đạt giải cao trong các kỳ thi khu vực ASEAN và đặc biệt, lần đầu tiên Việt Nam đã đạt huy chương đồng tại kỳ thi tay nghề Thế giới lần thứ 43 tổ chức tại BRAZIL năm 2015. 

Tuy nhiên, tuy đã được đầu tư lớn trong những năm vừa qua, những vẫn có tình trạng đầu tư dàn trải, thiếu đồng bộ giữa các nghề, chưa có sự cân đối trong nội dung đầu tư. Nhiều cơ sở dạy nghề đầu tư hoặc quá nhiều về cơ sở vật chất thiết bị, ít quan tâm tới việc nâng cao năng lực của đội ngũ giáo viên hoặc cán bộ quản lý. Có nhiều cơ sở đào tạo quá chú trọng đến việc đưa các phương pháp giảng dạy mới, phần mềm dạy học mà chưa chú trọng đến việc thay đổi chương trình đào tạo hoặc phù hợp với nhận thức và khả năng của học sinh, sinh viên và nhà giáo. 
 
Ngay cả trong trường hợp nhà trường đã có các yếu tố đảm bảo chất lượng tốt cũng không thể đảm bảo được sự bền vững trong vận hành và có chất lượng đào tạo tốt. Lấy ví dụ khi trường có đội ngũ giáo viên tốt, nhưng không có cách thức, quy định về quản lý giáo viên tốt thì trong tương lai, có thể những người giỏi của nhà trường sẽ rời nhà trường để tìm đến một đơn vị khác thỏa mãn nhu cầu của họ hơn. Việc này cũng tương tự như với cơ sở vật chất thiết bị, thể hiện qua việc hôm nay, trường có thể có nhiều máy móc thiết bị mới, hiện đại phù hợp với công nghệ và hoạt động tốt, nhưng không có hệ thống quản lý, theo dõi khoa học và bảo dưỡng kịp thời thì có thể nhà trường sẽ không thể dự báo để đầu tư kịp các máy móc cần thiết với công nghệ thay đổi trong thực tế, có thể cũng không phản ứng kịp khi máy móc hỏng hóc trong quá trình vận hành và dẫn tới tình trạng máy móc không được sửa chữa kịp thời để phục vụ nhu cầu thực tập thực hành của học sinh, sinh viên. Như vậy, có thể thấy, chỉ trực tiếp đầu tư các điều kiện đảm bảo chất lượng cụ thể là chưa đủ. Nếu chương trình giáo trình, cơ sở vật chất thiết bị, trình độ đội ngũ giáo viên được nâng cấp độc lập với nhau thì hiệu quả đầu tư sẽ chưa cao. Qua khảo sát của Tổng cục Dạy nghề, các cơ sở giáo dục nghề nghiệp hiện nay đang thiếu một yếu tố đóng vai trò quan trọng như: môi trường để khớp nối tất cả các yếu tố đảm bảo chất lượng, giúp nhà trường vận hành một cách hiệu quả, đúng mục tiêu và từ đó góp phần nâng cao chất lượng đào tạo. Yếu tố đó chính là hệ thống quản lý và đảm bảo chất lượng của cơ sở đào tạo. 
 
Đánh giá cao tầm quan trọng của việc xây dựng hệ thống quản lý, quản trị và đảm bảo chất lượng trong cơ sở dạy nghề, Đề án “xây dựng hệ thống quản lý chất lượng” nằm trong danh sách các đề án cần phải triển khai trong Quyết định 630/QĐ-TTg ngày 29 tháng 5 năm 2012 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chiến lược phát triển dạy nghề thời kỳ 2011 – 2020. Nghị định 48/2015/NĐ-CP, ngày 15 tháng 5 năm 2015 của Chính phủ quy định chi tiết một số điều của Luật Giáo dục nghề nghiệp đã giao nhiệm vụ của cơ quan quản lý nhà nước về giáo dục nghề nghiệp ở trung ương phải có trách nhiệm hướng dẫn xây dựng hệ thống đảm bảo chất lượng trong cơ sở giáo dục nghề nghiệp.
 
Triển khai chỉ đạo của Chính phủ, ngay từ năm 2013, Bộ Lao động - Thương binh và Xã hội đã chỉ đạo Tổng cục Dạy nghề (Cục Kiểm định chất lượng dạy nghề) nghiên cứu thí điểm xây dựng hệ thống quản lý chất lượng đào tạo tại các trường cao đẳng nghề chất lượng cao. Kinh phí sử dụng từ ngân sách nhà nước (chương trình mục tiêu quốc gia về việc làm và dạy nghề), kinh phí của các trường tham gia thí điểm và kinh phí của các nhà tài trợ. Căn cứ chủ trương của Bộ, Tổng cục Dạy nghề đã phối hợp các nguồn lực và thực hiện đồng thời 3 chương trình sau:
 
1. Chương trình 1: Chương trình thí điểm xây dựng hệ thống quản lý chất lượng đào tạo tại 06 trường cao đẳng nghề được đầu tư trọng điểm để đến năm 2020 trở thành trường chất lượng cao với mục tiêu xây dựng được mô hình khung Hệ thống quản lý chất lượng dạy nghề phù hợp với điều kiện thực tiễn dạy nghề Việt Nam và thí điểm áp dụng mô hình khung Hệ thống quản lý chất lượng dạy nghề vào xây dựng hệ thống quản lý chất lượng dạy nghề ở các trường của Dự án, hoàn thiện mô hình khung để áp dụng cho các trường cao đẳng nghề khác trong danh sách các trường tập trung đầu tư xây dựng thành trường nghề chất lượng cao nhằm không ngừng nâng cao chất lượng đào tạo. Chương trình bắt đầu từ năm 2014 và kết thúc vào tháng 12/2015. Kinh phí thực hiện kết hợp 2 nguồn: chương trình mục tiêu quốc gia về việc làm và dạy nghề và kinh phí đối ứng của các trường tham gia chương trình.
 
2. Chương trình 2: Chương trình hợp tác với Hội đồng Anh – Vương quốc Anh nhằm xây dựng và phát triển hệ thống đảm bảo chất lượng tại một số trường cao đẳng nghề được tập trung đầu tư thành trường chất lượng cao đồng thời nâng cao năng lực cho Cục Kiểm định chất lượng Dạy nghề và các trường thụ hưởng chương trình. Đối tượng thụ hưởng chương trình hợp tác là Cục Kiểm định chất lượng dạy nghề, Tổng cục Dạy nghề và 09 trường cao đẳng nghề (trong đó có 04 trường tham gia chương trình 1). Hình thức hợp tác thông qua 03 hợp tác cấp trường (01 trường của Vương quốc Anh trực tiếp hợp tác và chuyển giao công cụ cho 03 trường của Việt Nam) và Hoạt động đào tạo, bồi dưỡng tại Vương quốc Anh cho cán bộ quản lý của Tổng cục Dạy nghề, của các trường tham gia chương trình và các cán bộ, giảng viên trực tiếp tham gia thiết kế và vận hành hệ thống quản lý của các trường. Chương trình bắt đầu triển khai từ tháng 1/2015, dự kiến, giai đoạn 1 của hợp tác sẽ kết thúc vào tháng 5/2016. 
 
3. Chương trình 3: Chương trình hợp tác với tổ chức hợp tác phát triển CHLB Đức (GIZ) chuyển giao các công cụ đảm bảo chất lượng để lồng ghép xây dựng hệ thống quản lý chất lượng tại 08 trường cao đẳng nghề (trong đó có 06 trường thụ hưởng chương trình 1). Mục tiêu cụ thể của chương trình là Chuyển giao 03 bộ công cụ đảm bảo chất lượng đã được xây dựng trong khuôn khổ các hoạt động của “Chương trình đổi mới đào tạo nghề Việt Nam” gồm: nghiên cứu lần vết, khảo sát doanh nghiêp; quản lý xưởng thực hành) cho các trường thuộc dự án, áp dụng các công cụ đảm bảo chất lượng đã được chuyển giao. Chương trình thực hiện từ tháng 6/2015, dự kiến giai đoạn 1 của chương trình sẽ kết thúc vào tháng 9/2016.
 
Như vậy, có thể thấy, Tổng cục Dạy nghề đã quyết liệt, chủ động, phối hợp các nguồn lực trong và ngoài nước để tập trung nghiên cứu và thí điểm áp dụng hệ thống quản lý và đảm bảo chất lượng của một số nhỏ các trường chất lượng cao. Từ đó, sẽ tổng hợp để xây dựng văn bản hướng dẫn nội dung này để áp dụng cho toàn ngành (dự kiến năm đầu năm 2016 sẽ ban hành Thông tư về vấn đề này). 
 
Tuy nhiên, các chương trình nêu trên là các chương trình khó do các nội dung của chương trình liên quan tới việc thay đổi nhận thức quản lý, quy trình và cách thức quản lý của các trường và đặc biệt là phải thực hiện trong các môi trường các trường rất đa dạng về cơ quan chủ quản, về tổ chức bộ máy, về phạm vi hoạt động. Do đó, để các chương trình thành công cần phải có sự quan tâm, chỉ đạo sát sao hơn nữa của các cơ quan chủ quản các trường, của Tổng cục Dạy nghề và đặc biệt của lãnh đạo các trường tham gia chương trình, không những quyết liệt trong chỉ đạo điều hành, mạnh dạn đưa các nội dung, quy trình quản lý mới vào công tác quản lý điều hành mà còn phải dự trù các nguồn lực thích đáng đảm bảo cho việc xây dựng và vận hành là khả thi.  
 
Tiến sỹ Phạm Vũ Quốc Bình
Cục trưởng Cục Kiểm định chất lượng dạy nghề